Ablativo


La ablativo (el la latina ablativus, t. e. "forportanto") aŭ la deira kazo estas kazo indikanta la komencan punkton de movo (reala aŭ metafora). Tiun kazon posedas multaj homaj lingvoj (sed ne Esperanto).

La vortoj en la deira kazo respondas la demandojn «de kie?», «(dis)de kiu?», «de kio?», «kial?».

Do, ĝia signifo estas la mala ol la signifo de esperanta akuzativo cela («veturi Parizon» ktp).

En Esperanto ablativon esprimas la prepozicioj (dis)de, ekde, el.

Iam oni uzas la terminon ablativo pri diversaj kazoj, kiuj historie devenas el praa hindeŭropa ablativo, ekz-e pri la latina Casus ablativus. Tiuj kazoj ofte havas diversajn kromsignifojn; tial la memklariga termino deira kazo ofte estas pli preciza (ekz-e kiam temas pri la tjurkaj lingvoj).

Enhavo

Ablativo en diversaj lingvoj


Lingvoj hindeŭropaj

La ablativo estis unu el la 8 kazoj de la hindeŭropa pralingvo. Ĝi konserviĝis (krom postsigne) en neniu el la ĝermanaj, slavaj, baltaj kaj latinidaj lingvoj, sed tamen ĝin konas la Latina, la Armena, la Albana kaj Sanskrito.

Latino

La termino ablativo devenas el la latina Casus ablativus. En tiu Casus ablativus konfuziĝis la signifoj de la praa ablativo (t.e. de la deira kazo = de, el), de la instrumenta kazo (= per) kaj de lokkazo (= en).

Ekzemple,

En Latino evoluiĝis ankaŭ la absoluta ablativo, kiu estas konciza subpropozicio kun ablativa subjekto kaj nombre, kaze kaj genre akorda participo: Iove veniento, ... = «Dum Jupitero venas, ...»

Sanskrito

En Sanskrito la ablativo estas, kiel en Latino, malrekta kazo.

Lingvoj balta-slavaj

En la lingvoj balata-slavaj abaltivo kunfandiĝis kun genitivo. Kp en la rusa:

с работы («el labor[ej]o», ablativo) — нет работы (neniom da laboro, genitivo).

Albana

En la Albana lingvo ĝia finaĵo parte identas kun la finaĵo de la genitivo kaj dativo. Ĝi nur havas apartan finaĵon en plurala, nedifina formo, nome -sh.

Finnougraj

Finna

En la Finna ĝi finiĝas je -ltä-lta depende de la vokalharmonio. La ablativo esprimas en la finna moviĝon de la koncerna loko (talolta - "de (ĉe) domo"). Por esprimi horloĝan tempon, ĝi modifas numeralojn (viideltä - "je la kvina (horo)").

Estona

En la Estona ĝi finiĝas je -lt resp. plurale je -telt-delt.

Ekz.: kellelt "de kiu?", minult "de mi", turult "de merkato"

Hungara

En la Hungara ĝi finiĝas je -tól aŭ -től depende de la vokalharmonio.

Ekz. ágytól "for de la lito"

Mongola

En la Mongola lingvo la ablativo respondas je la demandoj "de kie?", "de kiu?", "ekde kiam?" kaj "de kio?" La finaĵo dependas de la vokalharmonio kaj de la speco de vorta radiko: -аас, -ээс, -оос, өөс; -гаас, -гээс, -гоос, -гөөс; -иас, -иос.

Ekz.: улсаас (de улс "ŝtato"), модноос (de мод "arbo, ligno, paliso"), ангиас (de анги "Klaso, studijaro")

Tjurkaj

Turka

En la Turka la ablativo respondas je la demando "de kie?". Ĝi estas formata per aldono de la finaĵo den resp. dan kaj varias laŭ la reguloj de la malgranda vokalharmonio. Post senvoĉaj konsonantoj aperas la variantoj ten resp. tan.

Ekzemploj: Nereden geliyorsun? "De kie vi venas?" Sinemadan geliyorum. "Mi venas el la kinejo."

Baŝkira

En la Baŝkira lingvo la ablativo havas similajn finaĵojn kiel en la turka. Sed ĝi pli varias tie pro la konsonanta harmonio. T.e. aperas ne nur la formoj -дән dɛn resp. -дан dan kaj -тән tɛn resp.. -тан tan, sed ankaŭ -ҙән ðɛn, -ҙан ðan, -нән nɛn -нан nan.

Ekzemploj: өҫтәлдән "de la tablo"; шкафтан "el la ŝranko"; Германиянан "el Germanujo".

Fontoj


En la germana

Eksteraj ligiloj









Kategorioj: Gramatikaj kazoj




Informoj kiel: 31.10.2020 04:06:24 CET

Fonto: Wikipedia (Aŭtoroj [Historio])    Permesilo: CC-BY-SA-3.0

Ŝanĝoj: Ĉiuj bildoj kaj plej multaj desegnaj elementoj rilataj al tiuj estas forigitaj. Iuj Ikonoj estis anstataŭigitaj per FontAwesome-Ikonoj. Iuj ŝablonoj estis forigitaj (kiel "artikolo bezonas vastiĝon) aŭ atribuitaj (kiel" hatnotoj). CSS-klasoj estis aŭ forigitaj aŭ harmoniigitaj.
Vikipedio-ligoj, kiuj ne kondukas al artikolo aŭ kategorio (kiel "Redlinks", "ligoj al la redaktopaĝo", "ligoj al portaloj") estis forigitaj. Ĉiu ekstera ligo havas plian FontAwesome-Ikonon. Krom kelkaj malgrandaj ŝanĝoj de dezajno, rimedo-ujo, mapoj, navigado-skatoloj, parolitaj versioj kaj Geo-mikroformatoj estis forigitaj.

Bonvolu rimarki: Ĉar la donita enhavo estas aŭtomate prenita el Vikipedio en la donita tempo, mana kontrolado estis kaj ne eblas. Tial LinkFang.org ne garantias la ekzaktecon kaj aktualecon de la akirita enhavo. Se estas informo malĝusta tiutempe aŭ malĝusta ekrano, bonvolu senti vin libera. kontaktu nin: retpoŝto.
Vidu ankaŭ: Presaĵo & Privateca politiko.