Keltoj


Keltoj (el greka κελτοι (keltoj) unuafoje uzita de Hekateo el Mileto pr. 500 a.K., lat. celtae [keltaj] - la sama vorto per aliaj prononcoj donis ankaŭ galloj (= gaŭloj) kaj galatoj, du grandaj triboj keltaj) estas grupo de hindeŭropaj triboj. Ili vivis jam dum la 2-a jarmilo a.K. en la okcidenta Eŭropo.

Enhavo

Historio


La Keltoj migris el la nuntempa germana teritorio al la supra parto de Rejno kaj Marne (8-a jc. a.K.) kaj tie evoluis el unu tribo la Gaŭloj (aŭ Galloj) (7-a jc. a.K.). Ili konkeris en la 5-4-aj jarcentoj a.K. la nuntempan Francion, Brition kaj nordan Italion, kaj prirabis Romon (387, 390 a.K.) kaj poste dum jardekoj danĝerigis la urbon.


Tiutempe ili ankaŭ invadis Hispanion, kie miksiĝante kun la loka ibera popolo evoluigis la keltiberan popolon. En la 3-a jarcento a.K. ili konkeris areon preter Danubo, poste parton de la Balkana Duoninsulo (Trakio, Makedonio). Eta grupo da keltoj eĉ atingis dum la konkeroj Anatolion kaj tie estigis la ŝtaton Galatia aŭ Galatio. Tie ili konstruis fortikaĵ-urbojn, havis florantan manindustrion (kulturo de La Tène).

Laŭ iu teorio, ĉefe bazita sur ligvistikaj datumoj, Keltoj en Italio disdividis kaj kreis du branĉojn, norde la italajn keltojn (gallos) kaj la osko-umbrojn kaj latinojn sude, tre influitajn de etruskoj kaj grekoj.

Keltoj estis venkitaj de la Romia imperio, la ĝermanoj kaj iom post iom asimiliĝis en la Imperion, perdinte siajn lingvojn kaj tradiciojn. Ili multfoje batalis por la libereco ene de la Romia imperio, sed senrezulte. La plej grava gvidanto estis Vercingetorix kaj la movado de bagaŭdoj.

Religio kaj kulturo


En ilia vivo havis gravan rolon la pastroj: vatoj, kiuj plenumis la oferojn kaj interpretis la naturon, kaj druidoj kiuj instruis kaj juĝis, kaj eposaj poetoj: la bardoj. La druidaro estis estrata de ĉefdruido elektita sekretloke en regiono de la Karnutoj (Karnutio estante rigardata kiel centro de Gaŭlio). Sed oni konsideris Brition kiel centron kaj fonton de klereco pri la druida religio.

Kelta arto estas termino kiu aludas al la arta esprimo de la nomataj keltaj popoloj. Tamen temas pri kategorio iel subjektiva kaj disputata, same kiel la propra koncepto de "kelta civilizo", ĉar ĝi aplikiĝas al tempoperiodo tro ampleksa kaj al multaj kulturoj interrilataj sed diferencaj. Fakte, la esprimo "Kelta arto" uzatas ĉefe rilata al la arto malfrupagana kaj prakristana de la Brita Insularo, kies plej elstara montro estas la iluminitaj manuskriptoj de la frua Alta Mezepoko riĉe ornamitaj per estetikaj elementoj propraj de la insula indiĝena arto. Ekzemploj estas la Libro de Kells, la Libro de Durrow aŭ la Evangelioj de Lindisfarne. Elstaras ankaŭ la skotaj piktaj ŝtonoj, kalikoj, fiboloj kaj keltaj krucoj.

Aparte estas tre disvastigita la nomata Kelta muziko.

Keltidaj popoloj


Nur malmultaj keltoj konservis sian lingvon de la kelta lingvaro: kelkaj irlandanoj, bretonoj, kimroj, skotoj kaj kornvalanoj. Genoj de la kontinentaj keltoj plutroviĝas inter popoloj kiel francoj, hispanoj.

Kelta mitologio


La keltoj havis riĉan mitologion, kiu donis la legendojn de Tristan, Gralo, Reĝo Arturo (vidu: Artura ciklo).

Keltaj triboj


Listo de la keltaj gentoj (la nomoj de la Romianoj)

Alpaj triboj

  • Ambisontes
  • Camunni
  • Helvetii
    • Tigurini
    • Toygenes
    • Verbigenes
  • Lepontii
  • Nantuates
  • Raetii (origine malkelta, sed keltiĝa)
  • Sedunes
  • Uberi
  • Veragres

Akvitanoj

  • Ausci
  • Bigerriones
  • Bituriges
    • Cubi
    • Vivisci
  • Cadurci
  • Cocosates
  • Eleusates
  • Garunni
  • Gates
  • Ptianii
  • Ruteni
  • Santones
  • Sibulates
  • Tarbelli
  • Tarusates
  • Vocates

Belgoj

  • Aduatuci
  • Ambiani
  • Atrebates
  • Bellovaci
  • Menapii
  • Morini
  • Nervii
  • Remi
  • Suessiones
  • Velicasses
  • Viromandui

Gaŭloj

  • Aedui
    • Ambivaeti
    • Insumbri
    • Mandubii
    • Segusiavi
    • Senones
  • Ambiliati
  • Aremorici
    • Ambarri/Ambibarii
    • Caletes
    • Curiosolites
    • Lemovices
    • Osismi
    • Redones
    • Venelli/Unelli/Vinelli
    • Veneti
  • Arverni
    • Allobroges
    • Cadurci
    • Eleuteti
    • Gabali
    • Vellavi
  • Andes/Andecavi
  • Aulerci
    • Brannovices
    • Cenomani
    • Diablintes
    • Eburovices
  • Coriosolites
  • Elvii
  • Esuvii
  • Karnutes
  • Keltori
  • Leuci
  • Lexovii
  • Mediomatrici
  • Namnetes
  • Norici
    • Alauni
    • Ambidravi
    • Ambilici/Ambilini
    • Ambisontes
    • Carni
    • Catali
    • Iapodes
    • Laianci
    • Norici
    • Saevates
    • Sevaces
    • Taurisci
    • Uperaci
  • Nitiobriges
  • Parisii
  • Pictones
  • Rauraci
  • Segobriges
  • Tricastini
  • Turoni
  • Vindelici
    • Brigantes
    • Clautenatii
    • Cosuaneten
    • Estionen
    • Licates
    • Rucinaten
  • Volcae
    • Arecomici
    • Tectosages
  • Treveroj

Italaj triboj

  • Anares/Masicii
  • Aulerci
  • Boii
  • Caturiges
  • Cenomani
  • Insubri
  • Laer
  • Lingones
  • Senones

Iberaj kaj luzitanaj triboj

  • Asturoj
  • Kantabroj
  • Gallaeci
  • Keltiberi (origine malkelta)
    • Arevaci
    • Bastetani
    • Belli
    • Berones/Briones
    • Carpetani
    • Cerindones
    • Edetani
    • Lusones
    • Murbogi
    • Oretani
    • Pelendones
    • Titti
    • Turmogidi
    • Vaccei
    • Vetonoj
  • Lusitanii
  • Turditani

Ĝermanaj triboj

  • Germani Cisrhenani
    • Caeroesi
    • Catalauni
    • Cimbri
    • Condrusti
    • Paemani
    • Segni
    • Treveri Treveroj
      • Eburones

Danubaj triboj

  • Eravisci/Aravisci
  • Cotini
  • Iapodes/Iapydes
  • Latobici
  • Leuci
  • Scordisci
  • Taurisci
  • Volcae
    • Tectosages

Galatiaj triboj

  • Tectosages
  • Tolistobogii
    • Vaturi
    • Ambitouti
  • Trocmi
    • Toutobodiaci

Brit-belgaj triboj

  • Atrebates
  • Belgae
  • Catuvellauni
  • Suessiones

Britaj triboj

  • Ancalites
  • Bibroci
  • Brigantes
  • Deceangli/Ceangi
  • Cantii/Cantiaci
  • Carvetii
  • Cassi
  • Cenimagni
  • Coritani
  • Cornavii
  • Demetae (Dyfed)
  • Dobunni
  • Dumnonii (Damnonii)
  • Durotriges
  • Gangani
  • Iceni
  • Novantae
  • Ordovicer
  • Parisii
  • Regni/Regnenses
  • Segontiaci
  • Selgovae
  • Setantii
  • Siluroj
  • Trinovantes
  • Venetii (Gwynned)
  • Votadini (Goddoddin)

Kaledonoj kaj Piktoj

  • Atacotti
  • Boresti
  • Caereni
  • Caledonii
  • Carnonacae
  • Ciarraige
  • Cornovii
  • Creones
  • Decantae
  • Dicalydones
  • Epidii
  • Lugi
  • Maetae
  • Smertae
  • Taexali
  • Vacomagi
  • Venicones
  • Verturiones

Hibernoj

  • Autini
  • Brigantes
  • Cauci
  • Coriondi
  • Darini
  • Eblani
  • Gangani
  • Herpeditani
  • Iverni
  • Magnati
  • Menapii
  • Robogdi
  • Scoti
  • Uoluntii
  • Velabrii
  • Venicnii
  • Vodii

Vidu ankaŭ


Eksteraj ligiloj









Kategorioj: Keltoj | Etnoj en Eŭropo | Kelta mondo




Informoj kiel: 31.10.2020 02:22:24 CET

Fonto: Wikipedia (Aŭtoroj [Historio])    Permesilo: CC-BY-SA-3.0

Ŝanĝoj: Ĉiuj bildoj kaj plej multaj desegnaj elementoj rilataj al tiuj estas forigitaj. Iuj Ikonoj estis anstataŭigitaj per FontAwesome-Ikonoj. Iuj ŝablonoj estis forigitaj (kiel "artikolo bezonas vastiĝon) aŭ atribuitaj (kiel" hatnotoj). CSS-klasoj estis aŭ forigitaj aŭ harmoniigitaj.
Vikipedio-ligoj, kiuj ne kondukas al artikolo aŭ kategorio (kiel "Redlinks", "ligoj al la redaktopaĝo", "ligoj al portaloj") estis forigitaj. Ĉiu ekstera ligo havas plian FontAwesome-Ikonon. Krom kelkaj malgrandaj ŝanĝoj de dezajno, rimedo-ujo, mapoj, navigado-skatoloj, parolitaj versioj kaj Geo-mikroformatoj estis forigitaj.

Bonvolu rimarki: Ĉar la donita enhavo estas aŭtomate prenita el Vikipedio en la donita tempo, mana kontrolado estis kaj ne eblas. Tial LinkFang.org ne garantias la ekzaktecon kaj aktualecon de la akirita enhavo. Se estas informo malĝusta tiutempe aŭ malĝusta ekrano, bonvolu senti vin libera. kontaktu nin: retpoŝto.
Vidu ankaŭ: Presaĵo & Privateca politiko.