Norvegio


Reĝlando Norvegio
Kongeriket Norge/Noreg
(Detaloj)
(Detaloj)
Detaloj Detaloj
Nacia himno: Ja, vi elsker dette landet
Bazaj informoj
Ĉefurbo Oslo
Oficiala(j) lingvo(j) Bokmål, sameaj lingvoj, Nynorsk, norvega lingvo
Ĉefa(j) lingvo(j) norvega
Plej ofta(j) religio(j) Luteranismo
Areo
 % de akvo
385.207[1] km²
5,7 %
Loĝantaro 5 391 369[2](2021)
Loĝdenso 14,0 loĝ./km²
Horzono +1
UTC+2 (marto ĝis oktobro)
Interreta domajno no
Landokodo NOR
Telefona kodo 47
Plej alta punkto Galdhøpiggen
Plej malalta punkto Norvega Maro
Politiko
Politika sistemo Parlamenta konstitucia monarkio
Ŝtatestro reĝo Harald la 5-a
Ĉefministro Erna Solberg
Nacia tago 17-a de majo
Sendependiĝo 7-a de junio 1905
Ekonomio
Valuto Norvega krono (NOK)
Esperanto-movado
Landa E-asocio Norvega Esperantista Ligo

NorvegioNorvegujo estas lando en Norda Eŭropo, en la Skandinavia duoninsulo. Ĝi landlimas al Svedio, Finnlando kaj Rusio. La lando estas longa kaj mallarĝa, kaj la marbordo etendiĝas laŭ la norda Atlantika Oceano. La insulo Jan Mayen estas administrata de Norvegujo, kaj landlimas al islanda teritorio. La insularo Svalbardo estas sub norvega suvereneco laŭ la Traktato de Svalbardo. Buvet-Insulo en la suda Atlantika Oceano estas norvega dependa lando. Norvegujo ankaŭ terenopostulas du aliajn teritoriojn kiuj estas sub la Antarkta traktato. Pro malkonsento pri la limo inter norvega kaj rusa teritorio en la Barenca Maro, ekzistas regiono tie, kiu ĝis plue estas administrata de ambaŭ ŝtatoj.

Enhavo

La nomo de la lando


La ŝanelo de Karmøy al nordo estis nomata Norðrvegr, kiu signigas la vojo al nordo[3]. Tiu signifo pluvivas en pluraj lingvoj. Krome en antikva norvega estis la vorto Nor(v)egr kun la sama signifo.[3]

En la rakonto de Ottar de Hålogaland al la angla reĝo Alfredo la Granda estas uzata kaj Norðweg kaj norðmannaland. Runa surskribaĵo sur unu el la danaj Jellingŝtonoj de ĉirkaŭ 980 uzas la akuzativan formon Nuruiak, kiu estas Norvegh en la nominativa formo. En islanda manuskripto de la mezepoko, Norvegujo estas priparolata kiel Noreg(h)rNorveg(h)r.

Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Ola Nordmann (personigo).

Historio


Norvega krucmilito

Norvega krucmilito estis gvidata de la reĝo Sigurdo la 1-a de 1107 ĝis 1110 surmare al Palestino. La hejmvojaĝo gvidis ilin al Konstantinopolo kaj sekve surlande ĝis Danujo, kie ili enŝipiĝis por Norvegujo.[4]

Dua Mondmilito

Norvegio estis okupaciita de Nazia Germanio dum la Dua Mondmilito. La Norvega rezistmovado kontraŭ la okupacio de Norvegio fare de Nazia Germanio startis post la Operaco Weserübung en 1940 kaj finis en 1945 pro la fino de la Dua Mondmilito. Ĝi montris diversajn formojn, inter kiuj la apogo al la registaro en ekzilo, bojkotado kaj elektitaj mortigoj de nazioj kaj kunlaborantoj.

Rilato kun Eŭropa Unio

Norvegio dufoje rifuzis per referendumo aliĝi al Eŭropa Unio en 1972 kaj 1994. La eŭropa debato daŭre malhelpas la pasiojn, kun ĉirkaŭ 50% el la populacio por ĉiu alternativo. La lando ankaŭ estas, kiel Islando, membro de Eŭropa Ekonomia Areo (EEA), same kiel de la Schengen-spaco ekde 2001.

Geografio


Norvegio estas konata pro sia bela naturo, precipe la longaj, profundaj fjordoj en la okcidenta parto de la lando kaj pluraj grandaj glaĉeroj. Norvegio grandparte estas montaro kaj arkta tundro. La plej alta monto estas Galdhøpiggen per siaj 2 469 metroj. La marborda linio havas pli ol 20 000 kilometrojn. Nord-Norvegujo estas konata kiel la lando de la noktomeza suno, pro parto de la lando situas norde de la polusa cirklo. Dum periodo en la somero, la suno ĉi tie ne subeniras, kaj dum la vintro estas periodo sen sunlumo.

Norvegujo havas modera klimato, precipe laŭ la marbordo kiu estas influata de la Golfa Marfluo. La klimato en la internaj partoj de la lando havas pli malvarma klimato dum la vintro, kaj la plej norda parto havas iom pli arkta klimato.

La lando konsistas el 18 provincoj, departementoj aŭ gubernioj [no:fylke], plus Svalbardo kaj Jan Mayen. Kelkaj el ili estas arigitaj en regionoj aŭ administraj unuoj, kiel Centra Norvegio.

Ĉiu gubernio konsistas el komunumoj [no:kommuner], ĉiu kun propra komunuma registaro kaj po unu komunumestro/urbestro [no:ordfører]. Estas 422 komunumoj en Norvegujo.

La plej multaj komunumoj konsistas el bienaroj [no:bygder], kun klare difinitaj bienoj [no:gårder], ĉiu kun propra nomo. La (malmultaj) urbaj komunumoj estas dividitaj en urbopartoj [no:bydeler], ofte kun ties malnova disdivido (en bienoj) konservita, eĉ en lokoj kie oni ne plu okupiĝas pri agrikulturo.

Provincoj

Nr Provincoj Ĉefurbo de provincoj
3 Oslo Oslo
11 Rogaland Stavanger
15 Møre og Romsdal Molde
18 Nordland Bodø
30 Viken Oslo, Drammen, Sarpsborg
34 Innlandet Hamar, Lillehammer
38 Vestfold og Telemark Skien, Tønsberg
42 Agder Kristiansand, Arendal
46 Vestland Bergen, Leikanger
50 Trøndelag Steinkjer
54 Troms og Finnmark Tromsø, Vadsø

[5]

Vidu ankaŭ pri Svalbardo kaj Jan-Majen-Insulo.

Kulturo


Lingvo

La norvega popolo parolas la norvegan, komprenata en ĉiuj regionoj de Norvegio, sed ekzistas variadajn dialektojn. Ekzistas du oficialajn norvegajn skribajn normojn: Unu nomiĝas librolingvo [no:bokmål] kaj evoluis de la dana lingvo, kiu estiĝis ofica lingvo dum dana rego super Norvegio. La alia skribnormo nomiĝas novnorvega [no:nynorsk], kaj estis konstruata de Ivar Aasen en la 19-a jarcento, kiel popollingvo surbaza de la diversaj norvegaj dialektoj, iomete kiel Esperanto baziĝas sur la diversaj lingvoj tra la mondo.

La samea minoritato parolas la sameajn lingvojn, ĝenerale ne kompreneblajn por la resto de la loĝantaro. La ciganoj parolas la ciganan. Nordiaj ciganoj parolas (en la norvega nomata) romani kaj rodi. Etaj minoritatoj parolas la finnan kaj finnan dialekton nomatan 'kvensk' en la norvega. Ankaŭ estas kelkaj judoj, kiuj parolas la jidan kaj la hebrean.

La plej gravaj enmigrantaj lingvoj estas hodiaŭ la albana, la araba, la persa, la serbokroataj lingvoj, la kurda, la tamila, urdu kaj la vjetnama.

La kvenoj el etna vidpunkto estas specifa grupo da finnoj de multaj generacioj loĝantaj en norda Norvegio. Ilia denaska lingvo estas la kvena lingvo, dialekto de la finna lingvo kiu pro la geografia distanciĝo de Finnlando evoluis iom malsame al la norma finna lingvo.

Vidu ankaŭ

Esperanto en Norvegio

Pri Esperanto, vidu Esperanto-movado/Norvegio.

Ekonomio


Norvegio estas lando tre riĉa kaj estas, laŭ UN (Unuiĝintaj Nacioj), la plej disvolviĝinta lando el la mondo.

Pri perŝipa transporto vidu artikolon Hurtigruten.

Monda heredaĵo de Unesko


Estas ok lokoj en Norvegujo, kiuj troviĝas en la monda heredaĵo de Unesko.

Kelkaj famaj norvegoj


Niels Henrik Abel (matematikisto)
Roald Amundsen (esploristo)
Bjørnstjerne Bjørnson (verkisto)
Kjell Magne Bondevik (politikisto)
Gro Harlem Brundtland (politikisto)
Ole Bull (violonisto)
Leifr Eiríksson (esploristo)
Edvard Grieg (komponisto)
Knut Hamsun (verkisto)
Harald la 5-a (reĝo)
Morten Harket (kantisto kaj verkisto en A-ha)
Sonja Henie (sportisto)
Thor Heyerdahl (esploristo)
Ludvig Holberg (verkisto)
Henrik Ibsen (verkisto)
Helge Ingstad (esploristo)
Trygve Lie (politikisto)
Edvard Munch (pentristo)
Fridtjof Nansen (humanisto, esploristo)
Vidkun Quisling (politikisto)
Susanne Sundfør (muzikisto)
Liv Ullmann (aktoro)
Sigrid Undset (verkisto)
Grete Waitz (sportisto)
Peter (Tordenskjold) Wessel (militisto dum la Granda Nordia Milito)
Ivar Aasen (lingvisto)

Referencoj


  1. Arealstatistics for Norway 2019 . Kartverket, mapping directory for Norway (2019). Alirita 2019-03-22.
  2. Population, 2021-01-01  (norvege). Statistics Norway (2021-01-01). Alirita 2021-02-23.
  3. 3,0 3,1 Ebbe Vilborg. Etimologia vortaro de Esperanto, p. 24. ISBN 91-85288-22-5., kapvorto "norvego"
  4. . Sigurd 1 Magnusson Jorsalfare . Norsk biografisk leksikon.
  5. Frå 1. januar 2020 er det 356 kommunar og 11 fylke i Noreg.

Vidu ankaŭ


Eksteraj ligiloj










Kategorioj: Norvegio | Skandinavio | Administraj unuoj fonditaj en 1905




Informoj kiel: 28.09.2021 07:19:24 CEST

Fonto: Wikipedia (Aŭtoroj [Historio])    Permesilo: CC-BY-SA-3.0

Ŝanĝoj: Ĉiuj bildoj kaj plej multaj desegnaj elementoj rilataj al tiuj estas forigitaj. Iuj Ikonoj estis anstataŭigitaj per FontAwesome-Ikonoj. Iuj ŝablonoj estis forigitaj (kiel "artikolo bezonas vastiĝon) aŭ atribuitaj (kiel" hatnotoj). CSS-klasoj estis aŭ forigitaj aŭ harmoniigitaj.
Vikipedio-ligoj, kiuj ne kondukas al artikolo aŭ kategorio (kiel "Redlinks", "ligoj al la redaktopaĝo", "ligoj al portaloj") estis forigitaj. Ĉiu ekstera ligo havas plian FontAwesome-Ikonon. Krom kelkaj malgrandaj ŝanĝoj de dezajno, rimedo-ujo, mapoj, navigado-skatoloj, parolitaj versioj kaj Geo-mikroformatoj estis forigitaj.

Bonvolu rimarki: Ĉar la donita enhavo estas aŭtomate prenita el Vikipedio en la donita tempo, mana kontrolado estis kaj ne eblas. Tial LinkFang.org ne garantias la ekzaktecon kaj aktualecon de la akirita enhavo. Se estas informo malĝusta tiutempe aŭ malĝusta ekrano, bonvolu senti vin libera. kontaktu nin: retpoŝto.
Vidu ankaŭ: Presaĵo & Privateca politiko.